OĞUZ DESTANI VE HAKKINDA YAPILAN ÇALIŞMALAR
Türklerin en eski destanlarından ikincisi olduğu ileri sürülen ve Hun Türklerinin oluşturduğu destanlardan biri olan Oğuz Kağan Destanı'nın teşekkülü ile ilgili iki farklı görüş vardır. Birinci görüş Oğuz kağan ile M.Ö. 209-174 tarihleri arasında hükümdarlık yapmış olan Hun hükümdarı Mete'nin aynı kişiler olduğunu ve Oğuz destanının Mete'nin hayatı etrafında şekillendiğini savunur. İkinci görüş ise destanın menşe'ini İskitlere hatta ondan öncesine kadar götürmektedir. İkinci görüştekilere göre Oğuz Destanı, Alp Er Tunga menkıbesinden sonra en eski Türk destanıdır ve bu destan Türklerin hâkimiyet sahasını Çin, İran ve Kafkasya'ya; Hazar denizi: kuzeyde Yenisey havalisine kadar götüren menkıbevi bir hükümdarını anlatan bir destandır.
Bütün Türk destanlarında olduğu gibi bu destanın da ilk şekli günümüze ulaşmamıştır. Oğuz Kağan Destanı'nın üç ayrı yazması vardır. Çağatayca, Farsça ve Uygurca… XIII ile XVI yüzyıllar arasında Uygur harfleriyle yazılmış ve İslamiyetken önceki inancı yansıtan varyantın ilk örneği temsil ettiği kabul edilebilir. “Zeki Velidi Togan’a göre, Oğuz Kağan Destanı’ nın kökeni M. Ö. VII. yüzyılda merkezi Orta-Asya’da bulunan Sakalar ile birkaç asır sonraki İskitlerdir”. [1]
Bütün Türk destanlarında olduğu gibi bu destanın da ilk şekli günümüze ulaşmamıştır. Oğuz Kağan Destanı'nın üç ayrı yazması vardır. Çağatayca, Farsça ve Uygurca… XIII ile XVI yüzyıllar arasında Uygur harfleriyle yazılmış ve İslamiyetken önceki inancı yansıtan varyantın ilk örneği temsil ettiği kabul edilebilir. “Zeki Velidi Togan’a göre, Oğuz Kağan Destanı’ nın kökeni M. Ö. VII. yüzyılda merkezi Orta-Asya’da bulunan Sakalar ile birkaç asır sonraki İskitlerdir”. [1]
XIV. yüzyıl başında yazıldığı bilinen Reşîdeddîn'in Câmiüt-Tevârih adlı eserinde yer alan Farsça İslami Oğuz Destanı, İslami dönem Türklerinin İslami hale getirdiği Oğuz Destanının İslâmî varyantlarının ilkini temsil etmektedir. [2] Oğuz Kağan Destanının üçüncü varyantı ise XVII. yüzyılda Ebü’l-Gazi Bahadır Han tarafından Türkmenler arasındaki sözlü rivayetlerden ve önceki yazmalardan faydalanarak yazılmıştır. [3][4] Oğuz Kağan Destanının Uygur yazması, Paris'teki “ Bibliothegue Naionale” kütüphanesinin “Türkçe Eserler” bölümünde1001 numara ile kayıtlıdır. Uygur Oğuz Kağan Destanı M. Ö. 201 - 126 yılları arasında büyük bir göçebe devleti kuran Hiung-nu’larla ilgilidir. [5][6]
Paris'te muhafaza edilen Uygurca metnin yeni bir transkripsiyonu Willi Bang Kauf ve Reşit Rahmeti (Arat) tarafından hazırlanmış ve 1932 yılında Almanya'da 1936 yılında Oğuz Kağan Destanı adıyla Türkçe olarak yayımlanmıştır. Metin daha sonra Reşit Rahmeti Arat tarafından günümüz Türkçesine çevrilerek, 1936'da İstanbul'da yayımlanmıştır.1970 yılında Milli Eğitim Bakanlığı'nın 100 Temel Eser dizisine Muharrem Ergin'in açıklayıcı önsözü ile Uygurca metin de
Paris'te muhafaza edilen Uygurca metnin yeni bir transkripsiyonu Willi Bang Kauf ve Reşit Rahmeti (Arat) tarafından hazırlanmış ve 1932 yılında Almanya'da 1936 yılında Oğuz Kağan Destanı adıyla Türkçe olarak yayımlanmıştır. Metin daha sonra Reşit Rahmeti Arat tarafından günümüz Türkçesine çevrilerek, 1936'da İstanbul'da yayımlanmıştır.1970 yılında Milli Eğitim Bakanlığı'nın 100 Temel Eser dizisine Muharrem Ergin'in açıklayıcı önsözü ile Uygurca metin de