şiir ve antropoloji etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
şiir ve antropoloji etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

12 Ekim 2012

şiir ve antropoloji 1-2-3 hilmi yavuz


şiir ve antropoloji (1)

Öncelikle şu: Şiirin tarihini üç evrede periyodize etmek gerekir. Birinci evre, şiirin, içinde yazıldığı topluluğun bütün mensuplarınca anlaşıldığı dönem- ki ben buna ‘Semantik Evre’ diyorum; ikinci evre, şiirin, içinde yazıldığı topluluğun bazı üyelerince anlaşıldığı evre- buna da, ‘İkonografik Evre’ diyorum ve nihayet üçüncü evre– ki, şiirin anlaşılmazlığının problematize edildiği evre- ki, buna da ‘Asemantik Evre’ diyorum.

Birinci Evre: Semantik Evre’dir: Önce şu: şiirin tarihi, yaban toplumların dilinde başlar. Ayraç içinde belirteyim: Çağdaş antropoloji, ‘ilkel’ sözünü değil,- burada izahına gerek olmayan sebeplerle, ‘yaban’ sözünü tercih etmektedir- yaban toplumlarda dilin kendisi, şiir dilidir ve gündelik konuşma dilinin dışında bir şiirsel söylem henüz icâd edilmemiştir. Şiirsel söylemin icâdının, modernite’yle, dolayısıyla da XX. yüzyılın Fransız Sembolizmiyle ilişkisi olduğu biliyoruz: André Suarez’in, ‘Baudelaire’den önce duyumsamakla, Baudelaire’den sonra duyumsamak, birbirinden farklı duyumsama biçimleridir’ derken, kastettiği budur…

Yaban toplumların şiir dili bağlamında antropolojik okumasını, Jean-Jacques Rousseau, ‘Dillerin Kökeni Üzerine Deneme’ [‘Essai sur l’Origine des Languages’] başlıklı kitabında başlatır. Rousseau, burada tastamam şunu der: ‘İlk konuşmalar hep şiir biçimindeydi; akıl yürütmek çok sonraları düşünüldü.’

Bu sözleri açmak gerekiyor: Rousseau, yaban toplumlarda ‘ilk konuşmaların şiir biçiminde’ olduğunu bildirmekle, gündelik konuşma dilinin şiir dili olduğunu; gündelik konuşma dilinden ayrı bir şiirsel söylemin mevcud olmadığını ifâde etmektedir.

Bu neden böyledir? Böyledir, evet, çünkü Lévi-Strauss’un haklı olarak işaret ettiği gibi, yaban insan bir ‘bricoleur’dür;- ‘bricoleur’ yani, eldeki dar ve sınırlı imkânlarla gerçekleştirilebilmesi sözkonusu olamayan işleri, o dar ve sınırlı imkânlarla gerçekleştiren kişi. Yaban insanın ilk konuşmalarında sözdağarı [vocabulaire], dar ve sınırlıdır; dolayısıyla, sözdağarı geniş bir dilde farklı iki kelimeyle atıfta bulunulan iki ayrı objeye, yaban insan, aynı kelimeyle gönderimde bulunabilmektedir.

Cassirer’in verdiği örnekle söylersek, meselâ, sözdağarında ‘yılan’ kelimesinin bulunduğu, ama şimşek için henüz ayrı bir kelimeye sahip olamayan yaban insan, benzeşim yani analoji yoluyla, şimşeğe ‘yılan’ kelimesiyle