Bu yazıya yada “Anadolu’nun Fethi” hikayesine şöylesi bir
konvansiyonel giriş ile başlayabiliriz: Çağrı Bey, komutasındaki kuvvetlerle
Bizans yönetimindeki DoğuA Anadolu sınırlarını aşıp Van Gölü havzasına girdi.
İlk olarak Anadolu’ya giren, Ermeni kaynaklarının “mızrak, ok ve yaydan oluşan
silahları çekili, beli kemerli, uzun ve örülü saçlı, rüzgar gibi uçan Türk
atlıları ve yağmur gibi atılan oklar” karşısında Bizans komutanı Senekerim’in
gönderdiği kuvvetler yenilgiye uğratıldı. Ardından Çağrı Bey, kuzeye yönelip
Gürcülerin oturdukları Nahçıvan tarafına yürüdü; bütün bölgeyi kolayca
hakimiyet ve denetimi altına almayı başardı. Bu keşif hareketi sonucunda, yolu
üzerinde katılan takviyelerle birlikte beş-altı bin atlıyı bulan küçük
sayılabilecek bir kuvveti dahi Bizans’ın Doğu Anadolu’daki kuvvetlerinin
durduramayacağını bizzat tespit etti.
Maveraünnehr’e dönüp, devlet kurma yolunda mücadele veren
kardeşi Tuğrul Bey’e ulaşarak keşif seferi hakkında geniş bilgi verdi ve şöyle
dedi: “Biz, buradaki güçlü devletlerle mücadele edemeyiz, ancak Horasan,
Azerbeycan ve Doğu Anadolu’ya gidip oralarda hükümran olabiliriz, zira oralarda
bize karşı koyabilecek hiç bir kuvvet yok”.
“Anadolu Fethi” adlı hikaye şöyle de başlatılabilir: 395-98
yılları arasında Hun Türklerinin Anadolu’yu istila hareketini Hunlara tâbi
Sabar (Sabir, Sibir) Türklerinin 510 dolayında Bizans’la mücadelesi izledi;
Türklerin Anadolu’ya üçüncü girişi 8. yüzyıldan itibaren Abbasi halifeliğinde
paralı askerlik görevi yaptıkları dönemdedir yollu bir girişle de
başlatılabilir hikaye –istenirse. Bense böyle başlamam hikayeye,
çünkü, ortada anlatılacak bir hikaye vardır var olmasına ya,
bu hikayenin adı “Türklerin Anadolu’yu Fethi” değil Anadolu’da bir fetih vukuu
bulmadığı için. “Doğu ve Batı Gök Türk devletleri sarsıntı geçiriyordu.
Sarsıntı boylara da yansıdı. Artık boy grupları değil, teker teker boyların her
biri ön plana çıkmaya başladılar. Bunların ilk ve en önemlisi Sir Tarduşlardır.
Batı Gök Türk ülkesinde yani Kırgızistan ve Kazakistan topraklarında 634’ten
sonra On Ok organizasyonu boy gruplaşması ortaya çıktı. Bu organizasyon daha
sonra Türgiş adını aldı ve Oğuzların alt yapısını oluşturdu. 766’dan sonra ise
Batı Oğuzları diye tanındı. Selçuklu ve Osmanlı imparatorluklarını kuran Oğuz
Türkleri işte bunlardır.”1
Oğuz boyları Çin’e göç ederken yurtlarında kalan Oğuz boyları Uygur, Karluk ve
Basmıllarla birleşerek Göktürk egemenliğine karşı savaştılar. Uygurlann onları
hakimiyet altına alma girişimlerine karşı ayaklandılar. 10. yüzyıldan itibaren
Seyhun boylarında görülmeye başlayan Oğuz boylarının Dokuz Oğuzlarla olan
irtibatı tartışmalıdır. Selçuklu, Osmanlı, Akkoyunlu, Karakoyunlu, Safevi
isimleriyle kurulan dört büyük imparatorluğun, Haldun’un deyimiyle, kurucu asabiyesi
bu boydur. 10. yüzyılın ikinci yarısından sonra Oğuz ana kütlesinden iki ayrı
kopma oldu. Bunlardan birinci kısım Karadeniz’in kuzeyinden Balkanlara inerken
ikinci kısmı ise bir uç şehri olan Cend şehrini tercih etti. Bu birinci kısım
Türkler Grek kaynaklannda “Guz”, Rus kaynaknaklarındaTorki ya da Torci olarak
kaydedildi.2 –Belli bir
olay örgüsüne yönelik kurulacak hikayenin başlangıcındayız diyebiliriz.
10. yüzyılda, Moğol ve bazı başka grupların baskısı Oğuzları
(Türkleri), bugün Moğolistan olarak bilinen bölgede, 6. yüzyılda ortaya çıkıp
bağımsız bir kültür oluşturmada en önemli aşamaları katettikleri bu toprakları
bırakmaya zorlamıştır. Çin Türkistanı dışında Altayların doğusunda hemen hemen
hiç Oğuz/Türk kalmamıştır. Nüfusun çoğalmasına neden olan bu göçlerle birlikte
daha önceleri Altaylar ve Volga arasına yerleşmiş olan Oğuzlar/Türkler batıya
ve güneye doğru göç etmek zorunda kalacaklardır.
6.-8. yüzyıllarda hüküm süren G/Kök-Türkler siyasal
birliğinin yıkılmasının ardından Oğuzların batıya doğru tarihte bilinen en eski
hareketleri 9. yüzyıldaki Peçenek hareketi idi. Hazar devletinin çöküşünden
sonra Oğuzların yeni bir hareketi meydana geldi; İdil Nehri üzerinden gelerek
bugünkü güney Rusta’dan geçtiler. Bizans kaynakları onları Uz (Adzoi), Rus
vakayinameleri ise Tork adıyla kaydetti. Bu Oğuzlar muhtemelen kendilerinin
yakın kardeşleri olan Peçeneklerle birleşmediler. Çeşitli yönlerden ve biri
diğerinin hareketlerinden habersiz ve ayrı şekilde gelen Oğuzlar/Türkler
tarafından Bizans’ın hem Anadolu’daki hem Balkan Yarımadası’ndaki eyaletleri
tarihinde ilk defa akınlara uğruyordu.3
11. yüzyılda Oğuzlar oldukça gevşek bağlarla birbirine bağlı
ve her biri kendi hesabına mücadele veren birbirinden kopuk bu aşiretler/
boylar topluluğu oradan oraya savruluşların içinden hayata tutunmaya, bir başka
eloktronla birleşmeye çalışan “bekar elektron”lar izlenimi vermektedir: “Birkaç
gün içinde çok büyük bir varlık olmaktan tamamen dağılmış olmaya ya da tamamen
dağınık bir durumdan birleşmiş bir yüce güç olmaya geçebilen, sıkı bağları
olmayan bir birliktiler. (…) askeri harekatta önderlik etmekten öte bir yetkisi
olmayan bir başkanı, bir gün içinde benimseyip gene bir gün içinde ondan
tamamen kopabilirlerdi”4.
“Göçebeler bir yerden diğerine göçüyorlar, hiçbir yerde koruyucu askerler
bırakmıyorlar, harap edilen şehirleri onarmıyorlar, mevcut devletleri yıkıp da
yerine kendi devletlerini kurmağa çalışmıyorlardı. Diğer taraftan Selçuk
torunları Horasan’daki Gazneli Sultan Mahmud’un oğlu Mes’ud zamanındaki ilk
muzafferiyetlerinden sonra hükümdarlık hukukunu benimsemeğe başladılar.”5
9. yüzyıl ortalarından sonra Oğuzların önemli bir kısmının
yurtlarından göç etme sürecine girdikleri görülüyor. Bu göç edenlerden bir grup
Karadeniz’in kuzeyinden batıya doğru göç etti; tarihi kaynaklar onları “Uz”
adıyla kaydetti6.
11. yüzyılın ikinci çeyreğinde Oğuz aşiretlerinin bir kısmı
güney Rusya’da, bir bölüğü İran/Horasan’da,